İnternetin kapıları
Tarayıcıyla arama motoru birbirinin aynısı mı?
Tarayıcı ve web
Web tarayıcısı internet sayfalarını açıp görüntüleyen uygulamadır. Adres çubuğuna bir adres yazabilir veya arama yapabilirsin. Web, internet üzerindeki hizmetlerden biridir; interneti yalnız web sayfalarından ibaret düşünme.
Arama motoru
Arama motoru, ilgili sayfaları bulmana yardım eden hizmettir. Tarayıcı onun sayfasını açabilir. Arama sonuçlarının sırası, bilginin kesin doğruluğunu göstermez. Reklam veya öneri olarak görünen sonuçları ayırt etmeye çalış.
Adresi kontrol et
Bir siteye girerken adresi dikkatle oku. Benzer görünen ama farklı yazılmış adresler olabilir. Beklenmeyen indirme veya kişisel bilgi isteğinde işlemi durdurup yetişkine danış. Bir bağlantının görünümü güvenilirliğini tek başına kanıtlamaz.
Tarayıcı ve arama motorunu bir araştırma örneğiyle ayır.
İpucu: Uygulama ve hizmeti düşün.
Örnek bir yanıt
Tarayıcıyı açarım. Arama motorunda anahtar kelimeler yazarım. Bulduğum sayfayı yine tarayıcı gösterir; kaynağın doğruluğunu ayrıca kontrol ederim.
- Tarayıcının işlevini yazdım.
- Arama motorunun işlevini yazdım.
- Araştırma örneğinde ayırt ettim.
Anahtar kelimelerin gücü
“Şey hakkında bilgi” yerine ne yazabilirsin?
Soruyu daralt
Araştırmadan önce ne öğrenmek istediğini açıkça yaz. Sorudaki ayırt edici sözcükleri seç. Çok geniş kelimeler çok farklı sonuçlar getirir; çok dar veya yanlış kelimeler yararlı kaynakları gizleyebilir. Sonuçlara göre aramanı geliştir.
Sonucu okumayı öğren
Başlık ve kısa açıklama ilk ipucudur; ayrıntıyı ilgili sayfadan oku. Sorunu yanıtlamayan sayfada gereksiz zaman harcama. Farklı kelimeler deneyerek araştırmanı genişletebilirsin. Aynı cümlenin birçok yerde kopyalanması bağımsız doğrulama değildir.
Not ve kaynak
Bulduğun bilgiyi kendi cümlenle not et. Kaynak adı, adresi ve inceleme tarihini eklemek geri dönmeni kolaylaştırır. Uzun bir sayfayı aynen kopyalamak yerine soruna yanıt veren bölümü anla ve özetle.
Bir araştırma sorusu seç ve iki farklı anahtar kelime grubu öner.
İpucu: İkisi de aynı soruya yaklaşsın ama farklı kelimeler kullansın.
Örnek bir yanıt
Sorum: Okulda suyu nasıl azaltabiliriz? “okul su tasarrufu yöntemleri” ve “musluk su tüketimini azaltma” aramalarını denerim. Sonuçların kaynağını kontrol ederim.
- Açık bir soru yazdım.
- İki ilgili kelime grubu önerdim.
- Kaynağı kontrol etmeyi belirttim.
Bilgi dedektifi
Bir haber çok paylaşılmışsa mutlaka doğru mudur?
Kim, ne zaman, neden?
Bir kaynakta yazar veya kurum, yayın tarihi ve amaç bilgilerini ara. Bilgilendirme, reklam ve kişisel görüş birbirinden farklıdır. Eski bir bilgi bazı konularda geçerli olabilir, bazılarında güncelliğini yitirmiş olabilir.
Kanıt ve karşılaştırma
İddianın hangi kanıta dayandığına bak. İlgili alanda güvenilir bir başka kaynakla karşılaştır. Birçok sitenin aynı metni kopyalaması farklı kanıtlar bulunduğu anlamına gelmez. Çelişki varsa belirsizliği gizlemek yerine not et.
Paylaşmadan doğrula
Duygusal başlıklar, acele ettiren ifadeler ve bağlamından kopuk görseller dikkat gerektirir. Kesinleştiremediğin bilgiyi gerçekmiş gibi paylaşma. Emin olmadığını söylemek, hatalı bilgiyi yaymaktan daha sorumlu bir davranıştır.
Bir internet bilgisini değerlendirirken soracağın üç kontrol sorusu yaz.
İpucu: Yazar, tarih ve kanıt üzerine düşün.
Örnek bir yanıt
Kim yayımlamış? Ne zaman ve hangi amaçla yayımlanmış? Hangi kanıta dayanıyor ve başka güvenilir kaynak destekliyor mu?
- Kaynağı sorguladım.
- Tarih veya amacı sorguladım.
- Kanıt ve karşılaştırmayı ekledim.
Kelimeleri keşfet
Kaynak doğrulama
Bir bilginin güvenilirliğini başka kanıtlarla denetleme.
Mini görev
Bir araştırma sorusu için iki anahtar kelime grubu yaz; bulduğun kaynağın yazarı ve tarihini kontrol et.
“Okulda su tasarrufu” ve “musluk su tüketimi” ararım; kaynağın kurumunu ve tarihini incelerim.
Bu konuda neler öğreniyorum?
- Amacına uygun internet bilgi kaynaklarını belirler.
- Bir bilgiyi farklı kaynaklarla karşılaştırıp kaynağını değerlendirir.